De juiste voegmortel kiezen is belangrijker dan de kleur
Bij het bespreken van voegwerk gaat het gesprek vrijwel altijd over kleur. Dat is precies de verkeerde volgorde, want de kleur kun je binnen elke soort kiezen en de hardheid bepaalt of je gevel over twintig jaar nog heel is.
De enige regel die er echt toe doet
De voegmortel moet zachter zijn dan de steen waarin hij zit. Metselwerk beweegt door temperatuur en vocht, en die beweging moet worden opgevangen door het onderdeel dat het makkelijkst te vervangen is. Dat is de voeg.
Is de voeg harder dan de steen, dan verplaatst de spanning zich naar het steenoppervlak. Dan zie je na tien tot twintig jaar afgebrokkelde koppen langs de voegen. Vervangen van stenen kost een veelvoud van vervangen van voegen, dus die volgorde is geen detail.
De twee families
Cementgebonden mortel
Hard, snel uithardend en sterk. Geschikt bij moderne strengperssteen, betonsteen en andere harde metselstenen. Dit is wat je standaard krijgt als er niets gevraagd wordt, en bij een woning van na ongeveer 1970 is dat meestal terecht.
Kalkgebonden mortel
Zachter, dampopener en flexibeler. Hoort bij zachte handvormsteen en bij historisch metselwerk. Hardt langzamer uit en vraagt meer zorg tijdens het werk, wat de klus duurder maakt. Bij oude gevels is het geen keuze maar een voorwaarde.
Vrijwel elke kleur is in vrijwel elke hardheidsklasse te leveren. Kies daarom eerst de juiste soort op basis van je steen, en pas daarna de kleur. Andersom kiezen is hoe het meestal gaat, en dat is precies hoe het misgaat.
Zo bepaal je wat je nodig hebt
- Kijk naar het bouwjaar. Vóór 1930 vrijwel altijd zachte steen, na 1970 vrijwel altijd harde.
- Krab aan de steen. Komt er zand van af, dan is de steen zacht en past een cementmortel er niet bij.
- Kijk naar het bestaande voegwerk. Wat er nu in zit is een aanwijzing, al kan een vorige eigenaar het ook al fout hebben gedaan.
- Vraag om een steenmonster te laten beoordelen. Bij twijfel of bij een waardevol pand is dat het geld waard.
- Leg de keuze vast in de offerte. Merk, type en hardheidsklasse, niet alleen een kleurnummer.
Vragen die je stelt aan je aannemer
- Welke hardheidsklasse heeft de voorgestelde mortel
- Hoe verhoudt die zich tot de hardheid van mijn steen
- Waarom is voor deze soort gekozen en niet voor de andere
- Komt de hele gevel uit dezelfde partij en hetzelfde merk
- Wat is de verwerkingstemperatuur en hoe past dat in de planning
- Wordt er een proefvlak gemaakt en wanneer beoordeel ik dat
Wat kost het verschil
Veelgestelde vragen
Kan een aannemer de hardheid van mijn steen bepalen?
Een ervaren voeger schat het goed in op basis van bouwjaar, uiterlijk en de krabtest. Bij twijfel of bij een monument kan een monster in een laboratorium worden beoordeeld, en dan weet je het zeker.
Is kalkmortel zwakker en dus slechter?
Zachter is niet slechter. Kalkmortel is bewust flexibeler zodat hij beweging opvangt, en hij laat vocht makkelijker door zodat metselwerk kan drogen. Bij het juiste type steen gaat hij decennia mee.
Kan ik in de bouwmarkt de goede mortel kopen?
De standaardzakken zijn vrijwel altijd cementgebonden. Voor zachte of oude steen moet je bij een gespecialiseerde leverancier zijn, en die vraagt eerst naar je steensoort.
Wat als het al fout is gedaan?
Laat beoordelen hoe ver de schade aan de stenen is. Is die beperkt, dan is uithakken en opnieuw voegen met de juiste mortel voldoende. Is er al veel steenschade, dan komt inboeten erbij.
Meer over mortel en metselwerk
Elke week artikelen over materiaalkeuzes die pas jaren later zichtbaar worden.
