Losse of kapotte stenen: zo herken je vorstschade

Waarom stenen kapotvriezen

Baksteen heeft aan de buitenkant een dichte, harde huid die tijdens het bakken ontstaat. Daarbinnen zit een poreuzere kern. Zolang die huid heel is neemt de steen weinig water op en droogt hij snel weer.

Komt er water achter die huid, dan zet het bij vorst uit met ongeveer negen procent. Die druk drukt de buitenlaag eraf. Zodra dat gebeurt ligt de poreuze kern bloot, neemt de steen nog meer water op en versnelt het proces. Vandaar dat vorstschade zelden bij één steen blijft.

Waar je het als eerste ziet

Vorstschade is nooit willekeurig verdeeld. Loop je huis rond en let op deze plekken:

• De zuidwestgevel. Daar komt in Nederland de meeste slagregen vandaan.
• Onder vensterbanken en dorpels. Als de afwatering niet klopt loopt het water over het metselwerk in plaats van eraf.
• De onderste rijen bij het maaiveld. Opspattend regenwater houdt die stenen constant nat.
• Achter beplanting. Klimop of struiken tegen de gevel zorgen dat de muur nooit echt droogt.
• Bij lekkende regenpijpen. Eén kapotte aansluiting geeft na een paar winters een duidelijk spoor van schade.

De schade beoordelen in drie stadia

Beginnend

Kleine schilfers, de steen voelt nog stevig aan. Nu is de oorzaak wegnemen genoeg: afwatering herstellen, beplanting weghalen, voegwerk controleren.

Gevorderd

De harde huid is over een groter vlak weg, de steen voelt zanderig en je kunt er met een sleutel materiaal af krabben. Deze stenen moeten vervangen worden, want ze houden geen water meer tegen.

Vergevorderd

Stenen die je met de hand kunt bewegen of waar hele stukken uit zijn. Dan zit er ook water in de spouw en moet je verder kijken dan alleen het metselwerk.

Herstel: inboeten

Kapotte stenen vervangen heet inboeten. De aangetaste stenen worden voorzichtig uitgehakt, de opening wordt schoongemaakt en er komt een nieuwe steen in met verse mortel.

Het lastigste is niet het metselen maar het zoeken. Een nieuwe steen moet in vier dingen passen: formaat, kleur, structuur en hardheid. Vooral bij woningen van voor de oorlog is dat een zoektocht, want die maten worden niet meer standaard gemaakt. Handelaren in tweedehands metselwerk zijn dan vaak de oplossing.

Voorkomen dat het terugkomt

Inboeten zonder de oorzaak weg te nemen is weggegooid geld. Loop deze punten na:

• Werken alle regenpijpen en goten, ook bij harde regen
• Steken vensterbanken en dorpels ver genoeg uit met een goede afdruiprand
• Staat beplanting minstens een halve meter van de gevel
• Is het voegwerk nog dicht, of loopt daar water doorheen
• Ligt de bestrating niet te hoog tegen de gevel aan

Wat kost het

Richtprijzen exclusief btw. Bij kleine hoeveelheden rekenen de meeste bedrijven een minimumbedrag per bezoek.

Veelgestelde vragen

Kan ik een kapotte steen zelf vervangen?

Bij één of twee stenen op ooghoogte is het te doen. Hak voorzichtig uit zodat je de stenen eromheen niet beschadigt, en gebruik een mortel die zachter is dan de steen. Bij meer dan een handvol stenen weegt het huurgereedschap niet meer op tegen het inhuren van een metselaar.

Helpt impregneren tegen vorstschade?

Alleen bij een gevel die al droog is en waar de oorzaak is weggenomen. Impregneer je een muur die vocht vasthoudt, dan sluit je dat vocht op en wordt de schade erger in plaats van minder.

Waarom heeft de buurman geen schade en ik wel?

Meestal door een detail: een lekkende regenpijp, een dorpel die niet ver genoeg uitsteekt, of een gevel die net iets meer wind vangt. Ook kunnen er tijdens de bouw verschillende partijen steen gebruikt zijn.

Is verf of stucwerk een oplossing?

Zelden. Beide sluiten de gevel af, waardoor vocht dat er toch in komt er niet meer uit kan. Wil je afwerken, kijk dan naar oplossingen die kunnen ademen of naar gevelbekleding met een luchtspouw erachter.